Thellë në oqeanet e botës jeton një nga krijesat më misterioze dhe më inteligjente të planetit: oktopodi. Për shekuj me radhë, kjo kafshë ka mahnitur njerëzit jo vetëm për pamjen e saj të pazakontë, por edhe për aftësitë e jashtëzakonshme që zotëron. Megjithatë, një nga faktet më befasuese për oktopodin është se ai ka tre zemra dhe gjak blu, një kombinim që e bën këtë krijesë unike në botën e gjallesave.
Dy nga zemrat e oktopodit kanë një funksion shumë specifik: ato pompojnë gjakun drejt gushave, ku gjaku oksigjenohet. Zemra e tretë, e quajtur zemra sistemike, është përgjegjëse për shpërndarjen e gjakut në pjesën tjetër të trupit. Ky sistem i veçantë i qarkullimit të gjakut i lejon oktopodit të mbijetojë në thellësi të mëdha, ku kushtet janë të vështira dhe oksigjeni është i kufizuar.
Ngjyra blu e gjakut të oktopodit vjen nga prania e një proteine të quajtur hemocianinë, e cila përmban bakër në vend të hekurit, siç ndodh te hemoglobina e njeriut. Hemocianina është më efikase në transportimin e oksigjenit në temperatura të ulëta dhe në mjedise me pak oksigjen, gjë që e bën oktopodin të përshtatur në mënyrë perfekte për jetën në thellësitë e detit.
Por anatomia e jashtëzakonshme e oktopodit është vetëm fillimi. Kjo krijesë është e njohur për inteligjencën e saj të lartë. Oktopodët janë në gjendje të zgjidhin probleme komplekse, të hapin kavanoza, të përdorin mjete dhe madje të planifikojnë arratisje nga akuariumet. Studimet kanë treguar se ata kanë një sistem nervor shumë të zhvilluar, me më shumë se gjysmën e neuroneve të shpërndara në tentakulat e tyre.
Çdo tentakul i oktopodit mund të veprojë pothuajse në mënyrë të pavarur nga truri qendror. Kjo do të thotë se tentakulat janë në gjendje të “mendojnë” dhe të reagojnë vetë ndaj stimujve, duke e bërë lëvizjen e oktopodit jashtëzakonisht të shpejtë dhe precize. Ky nivel autonomie është i rrallë në botën shtazore dhe vazhdon të studiohet nga shkencëtarët.
Një tjetër aftësi mbresëlënëse e oktopodit është kamuflimi. Falë qelizave speciale në lëkurë, të quajtura kromatofore, oktopodi mund të ndryshojë ngjyrën dhe strukturën e trupit brenda sekondave. Kjo aftësi përdoret si për t’u mbrojtur nga grabitqarët, ashtu edhe për të komunikuar me oktopodë të tjerë.
Interesant është fakti se kur oktopodi noton, zemra e tretë ndalon përkohësisht së rrahuri. Kjo e lodh krijesën, prandaj oktopodët preferojnë të zvarriten përgjatë fundit të detit sesa të notojnë për distanca të gjata. Ky detaj i vogël tregon edhe një herë sa delikat dhe i balancuar është sistemi i tyre biologjik.
Oktopodët kanë gjithashtu një jetë relativisht të shkurtër. Shumica e tyre jetojnë vetëm një deri në dy vjet. Pas çiftëzimit, meshkujt zakonisht vdesin brenda pak muajsh, ndërsa femrat ndalojnë së ushqyeri dhe kujdesen për vezët derisa të çelin, duke vdekur më pas nga uria. Ky cikël jetësor dramatik e bën oktopodin edhe më misterioz dhe emocional për studiuesit.
Në kulturat e ndryshme, oktopodi ka qenë simbol i inteligjencës, misterit dhe fuqisë së fshehur. Sot, ai vazhdon të frymëzojë filma, libra dhe kërkime shkencore. Çdo zbulim i ri për këtë krijesë vetëm sa e rrit admirimin për të.
Ky kuriozitet na tregon se natyra ka mënyra të pafundme për të krijuar jetë dhe se ende kemi shumë për të mësuar nga krijesat që ndajnë planetin me ne. Oktopodi, me tre zemra dhe gjak blu, është një dëshmi e gjallë se realiteti shpesh është më i pabesueshëm se fantazia.
