Kur flasim për fëmijërinë sot, mendojmë për shkollë, lojëra, kujdes dhe mbrojtje. Por për një pjesë të madhe të historisë njerëzore, fëmijëria nuk ka ekzistuar ashtu siç e njohim sot. Një nga faktet më tronditëse historike është se për shekuj me radhë, fëmijët ishin forcë pune, të shfrytëzuar në kushte që sot do të konsideroheshin çnjerëzore.
Gjatë Revolucionit Industrial në shekujt XVIII dhe XIX, miliona fëmijë në Europë dhe Amerikë punonin në fabrika, miniera, punishte dhe ferma. Disa prej tyre ishin vetëm pesë ose gjashtë vjeç. Ata punonin deri në 14 ose 16 orë në ditë, shpesh pa pushim, pa arsim dhe pa asnjë mbrojtje ligjore.
Pronarët e fabrikave i preferonin fëmijët sepse ishin të vegjël, të bindur dhe paguheshin shumë më pak se të rriturit. Duart e tyre të vogla ishin “ideale” për të futur në makineri të rrezikshme ose për të punuar në hapësira të ngushta ku të rriturit nuk mund të hynin. Kjo i ekspozonte ata ndaj aksidenteve të rënda, gjymtimeve dhe vdekjeve të shpeshta.
Në miniera, kushtet ishin edhe më të tmerrshme. Fëmijët punonin në errësirë totale, duke tërhequr karroca të rënda me qymyr, shpesh të lidhur me zinxhirë. Ajri ishte i ndotur, rrugët e ngushta dhe shembjet e zakonshme. Shumë fëmijë humbnin jetën para se të mbushnin adoleshencën.
Edhe ata që mbijetonin, shpesh mbeteshin me pasoja të përhershme shëndetësore. Deformime të shtyllës kurrizore, sëmundje të mushkërive, probleme me shikimin dhe kequshqyerje ishin të zakonshme. Për shumë prej tyre, jeta ishte një cikël i pandërprerë pune dhe vuajtjeje.
Shqetësues është fakti se kjo praktikë nuk shihej si diçka e gabuar në atë kohë. Shumë familje të varfra vareshin nga paga e fëmijëve për të mbijetuar. Shoqëria e pranonte këtë realitet si “të domosdoshëm”, dhe qeveritë rrallë ndërhynin. Fëmijët nuk shiheshin si individë me të drejta, por si burime pune.
Vetëm pas presionit të aktivistëve, gazetarëve dhe disa mjekëve, filloi të ndryshojë mendësia. Raporte tronditëse për kushtet e punës së fëmijëve u publikuan, duke shkaktuar zemërim publik. Fotografi dhe dëshmi të drejtpërdrejta treguan fytyrat e lodhura dhe trupat e dëmtuar të fëmijëve që nuk kishin njohur kurrë lojën apo shkollën.
Gradualisht, u miratuan ligje që kufizonin punën e fëmijëve dhe vendosnin moshën minimale për punë. Arsimi filloi të shihej si e drejtë, jo si luks. Megjithatë, këto ndryshime erdhën ngadalë dhe pas shumë vuajtjesh.
Edhe pse sot në shumë vende puna e fëmijëve është e ndaluar, ky fakt historik na kujton se të drejtat që i konsiderojmë normale janë fituar me dhimbje. Madje, në disa pjesë të botës, fëmijët ende punojnë në kushte të rënda, duke treguar se kjo histori nuk i përket vetëm së kaluarës.
Ky kapitull i errët i historisë na detyron të reflektojmë mbi çmimin e përparimit industrial dhe ekonomik. Fabrikat, hekurudhat dhe qytetet moderne u ndërtuan shpesh mbi kurrizin e fëmijëve që nuk patën kurrë mundësinë të ishin fëmijë.
Historia nuk duhet të harrohet, sepse harresa rrezikon përsëritjen. Fëmijëria e vjedhur e miliona fëmijëve është një kujtesë e dhimbshme se sa e brishtë është drejtësia shoqërore dhe sa lehtë njerëzimi mund të justifikojë mizorinë në emër të zhvillimit.
